پایگاه اطلاع‌رسانی اسراء: حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر محمدمهدی گرجیان در سلسله نشست‌های تخصصی «ذات و صفات الهی» با موضوع «نسبت ادراک‌ناپذیری ذات الهی با پرستش و ارتباط معنوی با خدا»، با اشاره به مسئله امکان شناخت خداوند، اظهار داشت: هرچند مقام ذات الهی به نحو اطلاقی و احاطی قابل شناخت نیست، اما این امر به معنای تعطیل معرفت و قطع ارتباط معنوی انسان با خداوند نیست؛ بلکه انسان می‌تواند از طریق اسماء و صفات الهی به معرفتی اجمالی و متناسب با مرتبه وجودی خود دست یابد.

وی با اشاره به دیدگاه‌های مطرح‌شده درباره ادراک‌ناپذیری ذات الهی، گفت: این مسئله شبهه‌ای جدی را پیش روی ما قرار می‌دهد که اگر ذات خداوند قابل شناخت نیست، چگونه می‌توان او را معبود قرار داد و با او ارتباط برقرار کرد؟

استاد حوزه و دانشگاه افزود: باید میان مقام ذات و مقام اسماء و صفات تفکیک کرد. آنچه در عالم برای انسان قابل شناخت است، ظهورات اسماء و صفات الهی است و انسان از همین طریق می‌تواند به معرفت خداوند راه پیدا کند.

دکتر گرجیان با تأکید بر اینکه «عدم شناخت نامتناهی» نباید به معنای تعطیل معرفت تلقی شود، بیان داشت: هر موجودی به اندازه مرتبه وجودی خود از ناتوانی و محدودیت برخوردار است و موجود محدود نمی‌تواند به ذات نامتناهی احاطه پیدا کند؛ اما این محدودیت به معنای آن نیست که هیچ معرفتی نسبت به خداوند امکان‌پذیر نباشد.

وی ادامه داد: اسماء و صفات الهی برای موجودات ظهور دارند و همین ظهورات می‌توانند زمینه معرفت انسان نسبت به حق تعالی باشند. بنابراین، نه‌تنها اسماء و صفات الهی معطل نیستند، بلکه مورد معرفت قرار می‌گیرند؛ البته این معرفت در حد و مرتبه‌ای است که برای موجود ممکن امکان دارد.

این پژوهشگر فلسفه و کلام با اشاره به رابطه معرفت و عبادت، خاطرنشان کرد: عبادت در حقیقت راه را برای وصول به حق هموار می‌کند. انسان هر اندازه موانع را کنار بزند و حقیقت ظهور اسماء و صفات الهی را در عالم مورد توجه قرار دهد، زمینه ارتباط و معرفت او بیشتر فراهم می‌شود.

وی افزود: اینکه ذات الهی در مقام اطلاق و احدیت برای ما قابل احاطه و ادراک نیست، نباید سبب شود که انسان از معرفت خداوند دست بکشد؛ بلکه همین توجه به ناتوانی از احاطه بر ذات نیز می‌تواند مرتبه‌ای از معرفت باشد.

دکتر گرجیان با بیان اینکه «حیرت» در برابر عظمت الهی لزوماً حیرتی منفی نیست، اظهار داشتند: انسان هرچه معرفتش نسبت به خداوند عمیق‌تر شود، یقین او به ناتوانی خویش در شناخت ذات الهی نیز بیشتر می‌شود. این حیرت، اگر با معرفت همراه باشد، به معنای درماندگی و تعطیل معرفت نیست، بلکه می‌تواند مرتبه‌ای مثبت از معرفت باشد.

وی همچنین با اشاره به اصل «عدم تعطیل» در معرفت و تجلیات الهی گفت: هر تجلی از تجلیات اسماء الهی است و انسان می‌تواند از همین تجلیات به سوی حق تعالی حرکت کند. در این مسیر، آنچه در ظاهر حجاب و فاصله میان انسان و خداوند است، می‌تواند به طریق وصول تبدیل شود.

این استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر اهمیت توجه همزمان به جنبه سلبی و اثباتی معرفت خداوند، تصریح کرد: در «لا اله الا الله» در عین نفی، اثبات نیز وجود دارد؛ بنابراین نباید تنها بر جنبه نفی و عدم ادراک ذات تأکید کرد و از جنبه اثباتی و معرفتی آن غفلت نمود.

وی در پایان خاطرنشان کرد: کسی ادعا نمی‌کند که مقام ذات الهی به نحو اطلاقی قابل شناخت است؛ حتی پیامبر اعظم(ص) نیز فرمودند «ما عرف الله حق معرفته». با این حال، معرفت اجمالی و معرفت از طریق اسماء و صفات، راه ارتباط انسان با خداوند و زمینه عبادت و سلوک او را فراهم می‌کند.

این نشست با حضور جمعی از استادان، پژوهشگران و علاقه‌مندان حوزه فلسفه، کلام و عرفان و با دبیری علمی حجت‌الاسلام‌والمسلمین مرتضی ضمیری، مدیر پژوهشکده علوم عقلی، روز دوشنبه ۲۳ شهریورماه در بنیاد بین‌المللی علوم وحیانی اسراء برگزار شد.

در پایان این نشست نیز حاضران به طرح پرسش‌ها و دیدگاه‌های خود درباره موضوع نشست پرداختند و حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر محمدمهدی گرجیان به پرسش‌های مطرح‌شده پاسخ دادند.