نمایشگر دسته ای مطالب
بازگشت به صفحه کامل

ولایت در قرآن

    ولایت در قرآن:

    در سراسر جهان هستي همه نعمت‏هاي مادي و معنوي از سوي خداي سبحان است: «و ما بكم من نعمة فمن اللّه»نعمتهايي كه انسانهاي عادي هرگز توان شمارش آن را ندارند: «و إن تعدّوا نعمة اللّه لا تحصوها».خداي سبحان در قرآن كريم گاهي از نعمتهاي مادي و روزيهاي ظاهري، مانند آسمان، زمين، آفتاب و ماه ياد مي‏كند و گاهي از نعمتهاي معنوي و باطني؛ چنانكه به عيساي مسيح مي‏فرمايد:

    (إذ قال الله يا عيسي ابن مريم اذكر نعمتي عليك و علي والدتك إذ أيّدتك بروح القدس تكلّم الناس في المهد و كهلاً و إذ علّمتك الكتاب و الحكمة و التورية و الإنجيل و إذ تخلق من الطّين كهيئة الطّير بإذني فتنفخ فيها فتكون طيرا بإذني و تبرئ الأكمه و الابرص بإذني و إذ تخرج الموتي باذني.) به ياد نعمتهايي باش كه به تو و مادرت مريم دادم، آنگاه كه تو را به روح القدس تأييد كردم كه در گهواره و نيز در ميانسالي با مردم سخن گفتي و آنگاه كه تو را كتاب و حكمت و تورات و انجيل آموختم و آنگاه كه به اذن من از گلِ به شكل پرنده مي‏ساختي، پس در آن مي‏دميدي و به اذن من پرنده‏اي مي‏شد و كور مادرزاد و پيس را به اذن من شفا مي‏دادي و آنگاه كه مردگان را به اذن من زنده از قبر بيرون مي‏آوردي.

    درباره بني اسرائيل نيز نعمتهايي محدود را يادآوري كرده، مي‏فرمايد:

    (يا بني اسرائيل اذكروا نعمتي التي أنعمت عليكم.) اي بني‏اسرائيل، به ياد نعمتهايي باشيد كه به شما ارزاني داشتم.

    نعمتهاي معنوي مراتب و درجاتي دارد و در ميان آنها برترين نعمت، رسالت و امامت است. از اين رو در قرآن كريم از هر دو نعمت به «منت» (نعمت سنگين و توان فرسايي كه حمل و هضم آن دشوار باشد، نه منت زباني) تعبير مي‏كند، درباره رسالت و بعثت پيامبران مي‏فرمايد:

    (لقد منّ اللّه علي المؤمنين إذ بعث فيهم رسولاً من أنفسهم.) و درباره امامت نيز مي‏فرمايد:

    (و نريد أن نمنّ علي الّذين استضعفوا في الأرض و نجعلهم ائمّة و نجعلهم الوارثين) زيرا پيامبر و امام تأمين كنندگان سعادت ابدي انسان هستند.

     

    فرشتگان با همه قداست و شرافتي كه دارند، تنها مي‏توانند واسطه فيض باشند، ولي نمي‏توانند هدايت و رهبري مستقيم جامعه بشري را بر عهده بگيرند. موجود كامل و جامعي كه مي‏تواند فيض الهي را معصومانه از خدا دريافت كند و معصومانه به جوامع بشري ابلاغ كند و خود نيز معصومانه به آن عمل كند، انسان كامل، مانند پيامبر و امام است. از اين رو خداي سبحان در قرآن كريم بر نبوت و امامت كه جامع آن دو «ولايت» است تكيه كرد و آن را مورد امتنان قرار داد، در حالي كه درباره آفرينش آسمانها و زمين و بهشت و قيامت به منت ياد نكرد؛ زيرا آسمانها و زمين گر چه بزرگ است، ليكن در برابر نعمت سنگين و توانفرساي7 رسالت و امامت كوچك است.

    درباره رسالت و امامت نيز در قرآن كريم تنها درباره جريان غدير خم و ولايت امير مؤمنان، عليه‏السلام، تعبير منحصر به فرد «اتمام نعمت» آمده است:

    (اليوم أكملت لكم دينكم و أتممت عليكم نعمتي.) سخن از «انعمت عليكم» نيست، بلكه خداوند مي‏فرمايد:

    (أتممت عليكم نعمتي)نعمتم را بر شما تمام کردم.

    يعني همانطور كه نبوت و رسالت پيامبر اكرم، صلّي‏ اللّه‏ عليه‏ وآله، كاملترين نبوت و رسالت است و پس از آن نبوتي نيست، ولايت و امامت علي و اولاد علي، عليهم‏السلام، نيز كاملترين ولايت و امامت است و پس از آن امامتي نيست.

    از منظر قرآن كريم در غديرخم كه عيد بزرگ ولايت است، نعمتهاي معنوي الهي به برترين حد و بالاترين نصاب خود رسيد و چون نعمتي برتر از ولايت علي و اولاد علي، عليه‏السلام، نيست، عيد غدير برترين اعياد امت اسلامي است و اعتقاد به ولايت تكويني و تشريعي امامان معصوم، عليه‏السلام، و باور داشتن وساطت و شفاعت و وسيله بودن آنان از مهمترين بركاتي است كه نصيب امت اسلامي شده است.

    در کتاب ولایت درقرآن علامه جوادی آملی به بيان معنا و ماهيت و حقيقت ولايت پرداخته مي شود و سپس به بيان تحقق آن در خارج اشاره مي گردد، پس از آن از موجبات تحقق آن، سخن به ميان مي آيد و در پايان اقسام ولايت تبيين مي گردد، از اين رو مجموعه مباحث اين کتاب در چهار فصل تنظيم و ارائه مي شود. 1- ماهيت و حقيقت ولايت 2- تحقق ولايت در خارج 3- عوامل و موجبات تحقق ولايت 4- اقسام ولايت، ولايت تکويني، ولايت تشريعي.

     

    ساختار بندي کتاب:

    اين کتاب شامل 21 درس بوده که به شرح زير مي باشد:

    1- درس اول: ولايت در لغت و در قرآن و...

    2- درس دوم: ولايت چيست؟ وجود خارجي ولايت و...

    3- درس سوم: ماهيت ولايت، عاقبت ولايت باطل و...

    4- درس چهارم: ماهيت ولايت، عاقبت ولايت باطل و...

    5- درس پنجم: ولايت و موالات، ولايت در آيات و...

    6- درس ششم: گرايش به دنيا مانع تحقق ولايت، انحصار ولايت در آيات و...

    7- درس هفتم: ولي کيست؟ معناي مرآت، مظهريت انسان و...

    8- درس هشتم: توحيد افعالي پايه ولايت و رهنمودهاي پيامبر اسلام (ص) براي تحصيل ولايت و...

    9- درس نهم: آياتي پيرامون اخلاص، خوف عقل و خوف نفس و...

    10- درس دهم: منشأ ولايت، اصالت معرفت، صمديت و....

    11- درس يازدهم: نقش علم و عقل در حدوث و بقاي ولايت و...

    12- درس دوازدهم: اصالت معرفت و...

    13- درس سيزدهم: عبادت ها و ولايت، تفاوت ولايت با تفويض و توکيل و...

    14- درس چهاردهم: ولايت تکويني و ولايت تشريعي خداوند و...

    15- درس پانزدهم: نفي ولايت هاي عرضي و طولي، ظهور و تجلي ولايت الهي و...

    16- درس شانزدهم: حاکميت الهي در آيات قرآن کريم، حکم الهي و حکم جاهلي و...

    17- درس هفدهم: سه برهان براي ربوبيت خداوند

    18- درس هجدهم: ولايت عامه و ولايت خاصه، نفي تفويض در ولايت و...

    19- درس نوزدهم: اثبات ولايت تکويني براي غير انبياء از اولياء الهي

    20- درس بيستم: (در ادامه درس نوزدهم) اثبات ولايت تکويني

    21- درس بيست و يکم: معرفت نفس و طريق کشف ولايت، مظاهر و مجالي ولايت الهي و...