دیگر اخبار | بایگانی
مقاله پژوهشی؛
تحلیل و مقایسه رابطه عقل و نقل از دیدگاه ابن‌تیمیه و آیت‌ الله جوادی آملی
پایگاه اطلاع رسانی اسراء: در جدیدترین شماره از دوفصلنامه علمی پژوهشی حکمت اسراء مقاله ای با عنوان « تحلیل و مقایسه رابطه عقل و نقل از دیدگاه ابن‌تیمیه و آیت‌الله جوادی آملی» به چاپ رسیده است.
شماره سی ام «دوفصلنامه علمی پژوهشی حکمت اسرا» آماده چاپ شد
پایگاه اطلاع رسانی اسراء: به همت مدیریت نشریات پژوهشگاه علوم وحیانی معارج، شماره سی ام «دوفصلنامه علمی پژوهشی حکمت اسرا» آماده چاپ شد.
حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر مرتضی ‌جوادی آملی:
بزرگی و عظمت ملاصدرا به بزرگی اندیشه اوست/صدرالمتألهین هیچ محدوده ای برای علم قائل نشد
پایگاه اطلاع رسانی اسراء: به مناسبت اول خرداد ماه روز بزرگداشت ملاصدرا مراسم بزرگداشتی از سوی مجمع عالی حکمت شعبه شیراز در این شهر برگزار شد. حجت الاسلام و المسلین دکتر مرتضی جوادی آملی در این همایش در سخنانی به تبیین ابعاد مختلف شخصیت علمی...
گزارش تصویری؛ آئین بزرگداشت ملاصدرا در شیراز برگزار شد
پایگاه اطلاع رسانی اسراء: همزمان با اول خرداد، روز بزرگداشت ملاصدرا، آئین بزرگداشت بنیانگذار حکمت متعالیه، حکیم صدر المتالهین، فیلسوف شهیر قرن دهم هجری قمری، با حضور گسترده اصحاب اندیشه و فلسفه‌دانان، متولیان فرهنگی و هنرمندان، در زادگاهش شهر شیراز ...
به همت پژوهشگاه معارج؛
نشست علمی «ادراک ناپذیری ذات الهی با تاکید بر دیدگاه آیت الله العظمی جوادی آملی» برگزار شد
نشست علمی «ادراک ناپذیری ذات الهی با تاکید بر دیدگاه آیت الله العظمی جوادی آملی» به همت پژوهشگاه معارج، با حضور جمعی از محققین و پژوهشگران، در سالن جلسات بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء بر گزار شد.
به همت پژوهشگاه علوم وحیانی معارج؛
نشست علمی «بررسی راهکارهای انتقال آموزه های اسلام به غرب» برگزار شد
نشست علمی «بررسی راهکارهای انتقال آموزه های اسلام به غرب» با حضور حجت الاسلام و المسلمین دکتر رضوی راد رئیس انستیتو علوم انسانی و اسلامی هامبورگ و جمعی از پژوهشگران پژوهشگاه علوم وحیانی معارج در سالن کنفرانس بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء برگزار...
در پی عقد تفاهم نامه همکاری های علمی پژوهشی، صورت گرفت:
ارتباط اینترنتی کتابخانه آستان قدس رضوی و بنیاد بین المللی اسراء
پایگاه اطلاع رسانی اسراء: در پی امضای تفاهم نامه همکاری های مشترک علمی و پژوهشی بين «بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی» و «بنياد بین المللی علوم وحیانی اسراء»، ارتباط اینترنتی کتابخانه پژوهشگاه معارج وابسته به بنیاد اسراء و کتابخانه آستان قدس...
تجلیل از حضرت آیت الله العظمی جوادی آملی به مناسبت روز معلم
پایگاه اطلاع رسانی اسراء: جمعی از شاگردان حضرت آیت الله العظمی جوادی آملی به مناسبت روز معلم، پیش از شروع درس خارج فقه معظم له در مسجد اعظم قم، از مقام علمی استاد خود تجلیل به عمل آوردند.
به زودی منتشر می شود؛
مجموعه ارزشمند «سلونی قبل ان تفقدونی؛ تحریر نهج البلاغه» آیت الله العظمی جوادی آملی
پایگاه اطلاع رسانی اسراء: جلد نخست از مجموعه ارزشمند و گرانسنگ «سَلُونِی قَبْلَ أَن ْتَفْقِدُونِی؛ شرح و تحریر نهج البلاغه» حضرت آیت الله العظمی جوادی آملی (دام عزه) آماده چاپ و به زودی منتشر خواهد شد.
مقاله پژوهشی؛
«فلسفۀ اخلاقِ آیت الله العظمی جوادی آملی»
پایگاه اطلاع رسانی اسراء: جدیدترین شماره از دوفصلنلمه علمی پژوهشی اخلاق وحیانی به همت مدیریت نشریات پژوهشگاه علوم وحیانی معارج آماده انتشار شد. در این شماره از این فصلنامه علمی پژوهشی مقاله ای با عنوان «فلسفۀ اخلاق استاد جوادی آملی» به قلم دکتر محسن...
ـــ ـــ



در منطق استوار دين، پرسش كليد دستيابي به گنجينه‏هاي معرفت معرفي شده است: «العلم خزائن و مفاتيحه السؤال». دين اسلام، همگام با همين فطرت انساني، بشر را به پرسشگري ترغيب كرده و از تقليد كوركورانه و پيروي نابخردانه بازداشته است: ﴿فسئلوا اَهل الذكر اِن كنتم لا تعلمون﴾.

    سؤال دامن گستري كه سراسر عالم را فراگرفته و انسان را نيز از درون و بيرون و در حوزه انديشه و عمل، از آغاز تا انجام زندگي همراهي مي‏كند، نشانه فقر و تهيدستي عالم و آدم است: ﴿يسئله من في‏السّموت و الاَرض﴾  و پاسخي كه ويژه ذات احدي و حقيقت سرمدي است، نشان بي‏نيازي و صمديت اوست: ﴿كلّ يوم هو في‏شأن﴾.
    اظهار سؤال و ابراز نياز براي موجودي كه ذات، وصف، فعل و اثرش را فقر مطلق فراگرفته، عين كمال‏جويي و حقيقت‏يابي اوست، چنان‏كه ارائه پاسخ، براي موجودي كه در ذات، وصف، فعل و اثر از غناي مطلق برخوردار است، به اقتضاي فيضان و عين هدايتگري اوست.
    از آنجا كه نظام هستي بر پايه احسان و اتقان بنا شده: ﴿الذي اَحسن كلّ شي‏ء﴾ ، ﴿الذي اَتقن كلّ شي‏ء﴾  و بر اساس عدل و حكمت، نظم و نسق يافته است: «بالعدل قامت السموت و الأرض» ، همواره جنبه كمالش قبل از نقص و قوّتش پيش از ضعف ترتيب يافته است، چنان‏كه پيش از تشنگي، آب پديدار گشته و قبل از گرسنگي طعام نمودار شده و براي آدميان نيز پاسخ قبل از پرسش و هدايت پيش از ضلالت و حجّت قبل از خلق يافت شده است: «الحُجّة قبل الخلق».
    گرچه در ساحت قدس الهي سؤال استيضاحي و بازخواست راه ندارد، چون او تمامي اشيا را ايجاد كرده و به كمال رسانده است: ﴿لايسئل عمّا يفعل و هم يسئلون﴾ ؛ ليكن سؤال استعطايي و استفهامي همواره وجود دارد و خداي متعالي، بهترين مسئول و بهترين معطي است، چون ذات اقدسي كه از علم و قدرت بي‏انتها، بخشش و سخاي بيكران و محبّت و علاقه به ماسوا، در حد فراوان برخوردار است و از جمله اسماي حسناي او «...خير المسئولين و... خير المعطين»  است، كامل‏ترين مسئول خواهد بود.
    نداي رسا و الهي داعيه‏داران علم و دانش نيز، همواره به گوش جهانيان مي‏رسيد كه «سلوني قبل أن تفقدوني».  گرچه اين اوج علم و عرش حكمت است كه از زبان عالي‏ترين شخصيت جهان انساني، پس از رسول اكرم‏صلي الله عليه و آله و سلم، يعني علي عالي اعلا(عليه‌السلام) صادر شده؛ ليكن انبيا و اوصياي الهي همواره به بشر توصيه مي‏كردند كه در گرداب جهالت نمانيد كه علم و دانش نزد ماست و در مرداب ضلالت نلغزيد كه هدايت در پيشگاه ما زانو زده است.
    اسلام به اصل مسئله پرسشگري سفارش كرده و خوب پرسيدن و طرح مسايل علمي و مباحث مفيد را همراه بهره‏مندي و اجر دنيوي و اخروي مي‏داند؛ از طرفي نه تنها براي سائل و مسئول بلكه براي مستمع و دوستدار آنها نيز اجر و پاداش قائل است و حضور در چنين جلساتي را مورد تشويق و تحسين قرار مي‏دهد، چنان‏كه امام علي بن موسي الرضا(عليه‌السلام) مي‏فرمايد: «فاسئلوا يرحمكم اللّه فإنّه يؤجر فيه أربعة: السائل و المعلّم و المستمع و المحبّ لهم».
    اين مقوله مهم و اساسي كه سراسر نظام تكوين را فرا گرفته، به عنوان زبان حال، و انسان را نيز احاطه كرده به عنوان زبان قال، از سه محور قابل تأمل و بررسي است:
    1. پرسش چيست و چه ويژگيهايي بايد داشته باشد؟
    2. پرسشگر كيست و ويژگيهاي او چيست؟ چگونه بايد بپرسد و هدف او از پرسش چه باشد؟
    3. مسئول و پاسخگو كيست و چگونه بايد پاسخ دهد؟
    هريك از محورهاي سه‏گانه فوق از اهميّت خاصّي برخوردار است، به گونه‏اي كه اگر اين موارد در حدّ اعلا باشند، بهترين و كامل‏ترين ارتباط وجودي شكل مي‏گيرد؛ البته محور سوم مهم‏ترين و اصلي‏ترين اركان سه‏گانه پرسش است. اگر مسئول همه شرايط لازم را دارا باشد، با پاسخ به پرسش سائل، نخست او را هدايت مي‏كند و سپس زمينه‏هاي رشد و تكامل او را فراهم مي‏سازد.
    لازم است سه محور ياد شده در جايگاه خود به تفصيل بيان شود تا فرهنگ پرسش و پاسخ كه يكي از رهيافتهاي پيشرفت و توسعه علم و دانش است، در تمامي زمينه‏ها رواج يابد؛ اما آنچه در حوصله اين پيشگفتار مي‏گنجد، اشاره‏اي گذرا به اين مبحث مهم و استمداد از رهنمودهاي اهل‏بيت(عليهم‌السلام) در اين زمينه است:
    پرسش و پاسخ در آينه رهنمود معصومان (عليهم‌السلام)
    روح پرسشگري و كنجكاوي، آميخته با سرشت و فطرت انساني، از آغازين روزهاي حيات با وي بوده و تا واپسين روزهاي عمر با او همنشين است. روح تشنه آدمي، همواره در پي كشف رازهاي نهفته و سر به مُهر هستي در تكاپو بوده و پيشرفت و تعالي علمي بشر در وجوه گوناگون را مي‏توان مرهون همين حيات پرسشگر و روحيه كنجكاو او دانست.
     در منطق استوار دين، پرسش كليد دستيابي به گنجينه‏هاي معرفت معرفي شده است: «العلم خزائن و مفاتيحه السؤال».  دين اسلام، همگام با همين فطرت انساني، بشر را به پرسشگري ترغيب كرده و از تقليد كوركورانه و پيروي نابخردانه بازداشته است: ﴿فسئلوا اَهل الذكر اِن كنتم لا تعلمون﴾.
    امامان معصوم(عليهم‌السلام) نيز فرهنگ پرسشگري را در شاگردان و پيروان خود نهادينه كرده‏اند. در نظر پيشوايان ما، پرسش و پاسخ، نقد و نظر و برخورد انديشه‏ها، موجب پيدايش رأي صائب و استوار است:
     «اضربوا بعض الرأي ببعض يتولد منه الصواب» ، چنان‏كه شيخ بهايي در تعبير نغز و دلپذير خود مي‏گويد: «السؤال مؤنث و الجواب مذكر»؛ سؤال مؤنث و جواب مذكر است. تجربه مراكز پژوهشي نيز نشان مي‏دهد كه تناكح پرسش و پاسخ، تناوري نهال معرفت و باروري درخت انديشه را در پي داشته است.
    برخي رهنمودهاي معصومان(عليهم‌السلام) در زمينه پرسش، پرسشگر و مسئول چنين است:
    1. پرسش بايد از حس دانش‏خواهي متعلّم پرسشگر برخاسته باشد؛ نه آنكه با پرسشهاي خود در پي آزمودن مسئول يا آزردن وي باشد: «سل تفقُّهاً و لا تسأل تعنُّتا» ؛ پرسش بايد براي فزوني فهم باشد؛ نه براي به دشواري افكندن مسئول. در انديشه پيشوايان ما، پرسشگري كه براي جهل‏زدايي و دانش‏افزايي خويش مي‏پرسد، همچون عالمان است و انديشوري كه بي‏دليل و نينديشيده لب به پاسخ گشايد، همانند جاهلان است: «الجاهل المتعلّم شبيه بالعالم و إنّ العالم المتعسّف شبيه بالجاهل».
    2. پرسش بايد به گونه‏اي مرتبط و معقول باشد كه در حال، وضع، انديشه و كردار پرسشگر اثر بگذارد. پس پرسشهاي بي‏ربط و نامعقول پاسخي نخواهد داشت: «سل عمّا يعنيك»  از چيزي بپرس كه درخور شأن تو باشد، نه فراتر از حيطه تفكر و انديشه يا رفتار و عمل تو. در نظر پيشوايان معصوم ما، وارد نشدن به امور نامربوط و نامعقول، نه تنها نشانه دانايي كه نشانه اسلام است، چنان كه امام موسي بن جعفر(عليه‌السلام) در توصيه‏هاي خود به هشام بن حكم مي‏فرمايد: «مِن حُسْن إسلام المرء ترك ما لا يعنيه» ؛ از نشانه‏هاي نيك اسلام، عدم دخالت در امور نامربوط است.
    3. پرسشگر بايد پرسش خود را به نيكويي و در قالبي زيبا طرح كند، زيرا نيكو پرسيدن نيمي از دانايي است: «حسن السؤال نصف العلم».  از برترين و بهترين بهره‏مندان اين فضيلت (نيكو پرسيدن) امام موحدان اميرمؤمنان(عليه‌السلام) است كه افزون بر «قلب عَقول»، در محضر رسول گرامي اسلام(‏صلي الله عليه و آله و سلم) «لساني سَئول» يعني زباني پرسشگر داشت. آن امام همام در فرازي از سخنان خود، اين خصوصيت را چنين وصف مي‏كند: «مَنْ أحْسَنَ السُؤال عَلِمَ»، «مَن عَلِمَ أحسن السؤالَ» ؛ كسي كه نيكو مي‏پرسد داناست و دانا نيكو مي‏پرسد.
    4. سائل بايد حريم مسئول را مراعات كرده و از طرح پرسشهاي بي‏محتوا و بي‏مورد خودداري كند؛ «إنّ من حقّ المعلّم علي المتعلّم أن لا يكثر السؤال عليه».
    5. مسئول بايد قادر بر جواب باشد، بنابراين فردي كه توانايي بر پاسخ به پرسشهاي عميق علمي را ندارد، نبايد خود را در معرض سؤالهاي خاص قرار دهد. امامان معصوم ما(عليهم‌السلام) پاسخ‏گوي تمامي پرسشهاي مطرح و شبهات عميق علمي بودند چنان‏كه خطاب به اصحاب خود مي‏فرمودند: «سَل عَمّا شِئت».
    6. پاسخگو بايد هنگام پاسخ جواد باشد؛ يعني در پاسخ به پرسش بُخل نورزد و دانايي خود را به ديگران انتقال دهد تا زكات اندوخته‏هاي خويش را پرداخته باشد، چنان‏كه اميرمؤمنان(عليه‌السلام) به طور مطلق فرمودند: «زكاة العلم نشره» .
     سرگذشت اين دفتر
    با پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي و پي‏ريزي نظام اسلامي و آزادي دين از اسارت نظام سياه ستمشاهي در ايران، پرسشهاي فراواني فراروي انديشه دوستان داخلي قرار گرفت، چنان‏كه دشمنان خارجي را به طرح و القاي شبهات فراواني واداشت. از سوي ديگر، ظهور و بروز مكاتب فكري جديد در غرب و بازتاب برخي پيشرفتهاي علمي غرب در كشور ما، پرسشهاي بسياري را در اذهان مردم، به ويژه قشر پرسشگر جوان پديد آورد.
    در اين ميان رسالت عالمان دين و ستارگان آسمان هدايت در هر عصر و مصري اين است كه همواره پاسخگوي سؤالات و شبهات مطرح در باب دين باشند و مسئوليت سنگين پاسداري از حدود و حريم شريعت را ايفا كنند.
    از بارزترين شخصيتهاي معنوي و علمي كه با استفاده كامل از اساتيد معرفت و اساطين معنويت، درخشش كم‏نظيري در جهان امروز داشته، استاد علاّمه جوادي آملي است كه در پرتو تعاليم وحياني و آموزه‏هاي آسماني قرآن و عترت(عليهم‌السلام)، به دريايي زلال با درّهايي سفته تبديل شده و در جهان امروز وظيفه پاسباني از حريم شريعت را برعهده گرفته‏اند و راست قامت و استوار در برابر هجمه‏هاي دروني و بيروني وارد بر دين ايستاده‏اند و به رغم كثرت مشاغل علمي و فكري، هيچ‏گاه حضور ميان مردم، به ويژه جوانان پرسشگر را فراموش نكرده و همواره چون پدري دلسوز براي پاسخگويي به پرسشهاي فرزندان جوان جامعه اسلامي، ميان آنان حضور يافته و با متانتي مثال زدني، به پرسشهاي خرد و كلان آنان پاسخ گفته‏اند.
    دسته‏بندي پرسشها و تبويب آنها بر اساس شاخه‏ها و گرايشهاي علمي موجود در آثار استاد است كه در زمينه‏ها و شاخه‏هاي زير دسته‏بندي مي‏شود:
    1. تفسير قرآن كريم (ترتيبي و موضوعي).
    2. معارف عترت (عليهم‌السلام).
    3. فلسفه و كلام.
    4. اخلاق و عرفان اسلامي.
    5. فقه و حقوق اجتماعي.
     بر اين اساس در هر يك از دفترهاي «نسيم انديشه»، پرسشها و پاسخهاي مربوط به يك يا چند شاخه علمي (قرآن، عترت، فلسفه و كلام، اخلاق و عرفان، فقه و حقوق اجتماعي) ارائه مي‏شود.
    شايان گفتن است كه بيشترين پرسشها به صورت حضوري و شفاهي مطرح شده و استاد نيز با رعايت سطح علمي مخاطبان و به اقتضاي فضاي خاص جلسات، به آنها پاسخ داده‏اند، از اين رو بسياري مباحث سنگين علمي، به گونه‏اي تبيين و ارائه شده كه فهم آن براي مخاطبان عمومي، به ويژه جوانان و دانشجويان كه مخاطبان اصلي استاد در اين جلسات بوده‏اند، آسان گردد.
    اين نكته را نيز بايد افزود كه به اقتضاي نشستهاي پرسش و پاسخ، پرسشها متنوع و پراكنده بوده و در مرحله تدوين مجموعه «نسيم انديشه»، كوشيده‏ايم پرسشها را هماهنگ با شاخه‏هاي اصلي آثار استاد جوادي آملي دسته‏بندي و ساماندهي كنيم. در عين حال، گاه پيوند برخي پرسشها با عنوان فصل چندان وثيق نيست.
    در پايان، ضمن تقدير از مجموعه دوستاني كه در انتشار اين اثر همكاري نمودند، به خصوص حجج اسلام سيد محمود صادقي و ولي اللّه عيسي زاده، اميدواريم اين اثر بتواند پاسخ درخوري براي نسل پرسشگر و جوان كشور اسلامي ما باشد.