دیگر اخبار | بایگانی
به همت پژوهشگاه علوم وحیانی معارج؛
نشست علمی «بررسی راهکارهای انتقال آموزه های اسلام به غرب» برگزار شد
نشست علمی «بررسی راهکارهای انتقال آموزه های اسلام به غرب» با حضور حجت الاسلام و المسلمین دکتر رضوی راد رئیس انستیتو علوم انسانی و اسلامی هامبورگ و جمعی از پژوهشگران پژوهشگاه علوم وحیانی معارج در سالن کنفرانس بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء برگزار...
برگزاری جلسه مشترك بين پژوهشگاه معارج و دبير كنگره جهاني علوم انساني اسلامي
جلسه مشترک مسئولان پژوهشگاه علوم وحیانی معارج با دکتر عطاء الله رفیعی آتانی دبیر علمی کنگره بین‌المللی علوم انسانی اسلامی، با هدف هم اندیشی برای همكاری مشترك در زمینه تولید علوم انسانی اسلامی مبتنی بر اندیشه اصیل اسلامی، پنج‌شنبه ۱۴ تیرماه در محل این...
برگزاری نشست مشترك پژوهشگاه علوم وحیانی معارج و بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی
نشست مشترك اعضای پژوهشگاه علوم وحیانی معارج و نمایندگان بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی در محل بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء برگزار شد.
مقاله؛
واکاوی مفهوم «دین» و«دینی» در نظریه علم دینی آیت‌الله جوادی آملی
این مقاله در پی تبیین برخی مفاهیم پایه در دیدگاه صاحب کتاب منزلت عقل در هندسۀ معرفت دینی است و پاسخ دادن به این پرسش که آیا دو مفهوم «دین» و «دینی» با یکدیگر تفاوت دارند؟ این مقاله ضمن پرداختن به این پرسش بیان تازه‌ای از نظریۀ علم دینی آیت الله...
مقاله؛
مبانی و اهداف تربیت زیست محیطی با تاکید بر اندیشه آیت الله العظمی جوادی آملی
محیط‌زیست و مشکلاتش زندگی انسان را تهدید می‌کند؛ ازاین‌رو تربیت زیست‌محیطی از موضوعات مهم دوران معاصر است. تربیت زیست‌محیطیْ رشد و پرورش دانش‌ها، گرایش‌ها و رفتارهای لازم برای حفظ و آبادانی محیط‌زیست است. هدف این تحقیق، بررسی مبانی و اهداف تربیت...
شکرگزاری، عبادت پرهیزکاران
خدای سبحان، انسان را آفرید تا به کمال شایسته خود نائل شود. انسان برای رسیدن به کمال شایسته خویش، نیازمند راهنمایی است تا از رهگذر این راهنمایی، به هدف خود برسد.
آشنایی با جلد چهارم کتاب ارزشمند رجال تفسیری
جلد چهارم کتاب ارزشمند رجال تفسیری اثر مفسر بزرگ قرآن کریم حضرت آیت الله العظمی جوادی آملی به همت پژوهشگاه علوم وحیانی معارج تدوین، منتشر و روانه بازار گردیده است.
جلد چهل و پنجم تفسیر شریف تسنیم
جلد چهل و پنجم از تفسیر گران‎سنگ تسنیم، تألیف مفسر بزرگ قرآن کریم حضرت آیت الله جوادی آملی به همت پژوهشگاه علوم وحیانی معارج منتشر شد.
جلد چهل و ششم تفسیر شریف تسنیم
جلد چهل و ششم از تفسیر گران‎سنگ تسنیم، تألیف مفسر بزرگ قرآن کریم حضرت آیت الله جوادی آملی به همت پژوهشگاه علوم وحیانی معارج منتشر شد.
شماره 27 نشریه علمی پژوهشی حکمت اسرا آماده چاپ شد
به حول و قوه الهی و به همت مدیریت نشریات پژوهشگاه علوم وحیانی معارج، شماره بیست و هفتم «فصلنامه علمی پژوهشی حکمت اسرا» آماده چاپ شد.
ـــ ـــ

درباره نزول قرآن كريم، خداوند در سوره مباركه بقره مي فرمايد: ﴿شهر رمضان الذي اُنزل فيه القرءان﴾[1]؛ سپس در سوره مباركه دخان مي فرمايد: ﴿اِنّا اَنزلناه في ليلة مباركة﴾[2]؛ در پايان در سوره مباركه قدر نيز آورد: ﴿اِنّا اَنزلناه في ليلة القدر﴾.[3] از اين آيات معلوم مي شود، كه آن ليله مباركه در ماه مبارك رمضان است و شب قدر نيز در همين ماه قرار دارد، پس شب قدر ظرف نزول قرآن كريم است.

از طرفي قرآن كريم در دوران نبوت 23 ساله پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) نازل شده است، چنان كه عده اي به آن حضرت اعتراض كردند كه چرا قرآن يكباره و به صورت دفعي نازل نمي شود: ﴿لولا نزّل عليه القرآن جملة واحدة﴾[4]، پس قرآن يكجا نازل نشده و به صورت تدريجي تنزيل يافته است. خداي سبحان هم اين امر را امضا كرده است: ﴿كذلك لنثبّت به فؤادك و رتّلناه ترتيلا﴾.[5]

بر اين اساس، از سويي همه قرآن در شب قدر و در ماه مبارك رمضان نازل شده و از سوي ديگر، براساس تاريخ قطعي اسلام، قرآن كريم طي 23 سال نازل شده است، چنان كه آيات ديگري نيز بر نزول تدريجي قرآن دلالت دارد.

مطلب ديگر اينكه به يقين اختلاف در نزول، به تناقض منتهي نمي شود و حتما راه حلي براي آن وجود دارد، زيرا چنين اختلافي در قرآن كريم وجود ندارد: ﴿لو كان من عند غير اللّه لوجدوا فيه اختلافاً كثيرا﴾.[6]

طائفه اي از ادله قرآني نشان مي دهند كه قرآن به صورت دفعي نازل شده است. گروهي نيز بيان گر اين حقيقت اند كه قرآن به صورت تدريجي نازل شده است و ادله ديگر اختلاف در گفته هاي خدا را نفي مي كنند، پس همه اين آيات با هم هماهنگ هستند و ما بايد اين هماهنگي را ادراك كنيم.

براي برقراري اين هماهنگي وجوهي بيان شده است:

1. همه قرآن در شب قدر به «بيت المعمور» يا «سماء دنيا» نازل شد؛ آن گاه نزول تدريجي آن از بيت المعمور به عالم طبيعت صورت گرفت، پس نزول دفعي آن، نزول قرآن به آسمان دنيا و نزول تدريجي، نزول آن از آسمان دنيا و بيت المعمور به عالم طبيعت است.[7]

2. عده اي گفته اند كه نزول قرآن كريم به بيت المعمور هم تدريجي است؛ به اين صورت كه در شب قدر هر سال، آياتي كه در كل سال بايد به صورت تدريجي نازل مي شد، به صورت دفعي به بيت المعمور نزول مي يافت.[8]

3. عده اي هم راه حل ديگري ارائه كرده و گفته اند: «نزول قرآن در شب قدر است؛ يعني آغاز نزول تدريجي آن در شب قدر است»؛[9] به عبارت ديگر، هر ممتد دامنه داري آغازي دارد و آغاز نزول قرآن شب قدر است؛ گرچه در شب مبعث، چند آيه از سوره علق نازل شد؛ ولي آغاز نزول استمراري آن شب قدر بود.[10]

4. وجه عميق ديگري هم وجود دارد كه با آن مي توان مسئله را جمع كرد؛ در شب قدر همه قرآن با وجود اجمالي خود كه عين كشف تفصيلي است، بر قلب مطهّر پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) نازل شد، سپس از آن وجود تفصيلي و گسترده طي 23 سال نازل گرديد.[11]

وجوه گفته شده نيز هر يك نقض مي شود، زيرا قرآن كريم در سوره مباركه بقره و مانند آن، هنگام طرح مسئله نزول مي فرمايد: «اين كتاب براي هدايت مردم نازل شده است». اگر كتابي براي هدايت مردم نازل شده، بايد به مردم برسد و در سطح مردم باشد، پس درست نيست كه بگوييم كتابي كه به بيت المعمور آمده و در آن مانده، براي هدايت مردم نازل شده است.

از طرفي ظاهر آيه ﴿اُنزل فيه القرآن هدي للنّاس و بيّنات من الهدي و الفرقان﴾[12] نشان مي دهد كه «همه قرآن» يكجا براي مردم نازل شده است و چون تنها زماني كه قرآن بر پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) در عالم طبيعت نازل مي شود، مي توان گفت كه براي هدايت مردم است، پس قرآن «دفعتاً واحدة»، و «جملةً واحدة» در شب قدر بر قلب مطهر پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) نازل شد، تا با نورانيت جامع پيامبر (صلي الله عليه و آله و سلم)، هدايت گر مردم باشد. نزول تدريجي قرآن نيز طي 23 سال صورت گرفت.[13] اين امر مي تواند راه جمع ميان انزال دفعي و نزول تدريجي قرآن باشد.

درباره شب قدر، برخي اهل سنّت بر اين باورند كه شب قدر منتفي شده است. قرطبي در «الجامع لأحكام القرآن»[14] اين قول را نقل كرده است؛ البته اين سخن نادرست است و هر سال شب قدري دارد. مرحوم كليني (رضوان اللّه عليه) در اصول كافي از ائمه (عليهم‌السلام) نقل كرده است: شما به سوره قدر احتجاج كنيد[15]، زيرا در سوره قدر آمده است كه هر سال ليلة القدري دارد.

در شب قدر، فرشتگان با همراهي روح (جبرئيل سلام اللّه عليه)، همه احكام و امور را به زمين مي آورند و سپس به كسي مي سپارند، چون افراد عادي نمي توانند ميزبان فرشتگان باشند و احكام صادره را تحويل بگيرند، پس كسي كه در روي زمين حاضر است، يعني وجود مبارك ولي عصر(ارواحنا فداه)، مهمان دار اين فرشتگان و تحويل گيرنده امور و مقدّرات است. قرآن در شب قدر ظهور تازه اي دارد. در حقيقت آنچه فرشتگان در شب قدر به همراه مي آورند، همان وعده ها، وعيدها و اخبار قرآني است. آنان پس از تحويل دادن احكام و امور، تحليلهاي عقلي و معارف قرآني را گزارش مي دهند.

امام كسي است كه فرشتگان بر او نازل مي شوند. البته جريان تشريع در ميان نيست، چون تشريع مخصوص پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) است و پس از رحلت آن حضرت به پايان رسيده است؛ اما امام كه انسان كامل و معصوم است، فرشتگان را درك مي كند؛ پيام آنان را مي فهمد؛ از علم غيب الهي با خبر مي شود؛ از وعده ها، وعيدها و گزارشهايي كه در اين سال محقق مي شود، آگاهي مي يابد، و به اذن او اين كارها در عالم طبيعت انجام مي گيرد.

به اين ترتيب، مي توان گفت كه شب قدر با قرآن ارتباط تنگاتنگي دارد؛ از اين رو هر سال شب قدري دارد و تكرار شب قدر، با تكرار وعده ها و وعيدهاي الهي و تحقق اخبار الهي همراه است.

[1]  ـ سوره بقره، آيه 185.

[2]  ـ سوره دخان، آيه 3.

[3]  ـ سوره قدر، آيه 1.

[4]  ـ سوره فرقان، آيه 32.

[5]  ـ همان.

[6]  ـ سوره نساء، آيه 82.

[7]  ـ ر.ك: مجمع البيان، ج 2 ـ 1، ص 497؛ الميزان، ج 2، ص15.

[8]  ـ همان.

[9]  ـ ر.ك: الميزان، ج 2، ص 16.

[10]  ـ روض الجنان، ج 3، ص 30.

[11]  ـ ر.ك: الميزان، ج 2، ص 16 ـ 18.

[12]  ـ سوره بقره، آيه 185.

[13]  ـ ر.ك: الميزان، ج 2، ص 15.

[14]  ـ ج 10، ص 120.

[15]  ـ الكافي، ج 1، ص 245.